Báo cáo tài chính Crypto: Bẫy thông tin từ những con số lãi lỗ “đã thực hiện”

Nguồn ảnh:Christina/Unsplash

Các nhà tư vấn tài chính đang đối mặt với nhiều thách thức khi phân tích báo cáo thu nhập của những doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tiền mã hóa. Nhiều đánh giá cho thấy, các số liệu tài chính này thường chứa đựng những thông tin dễ gây hiểu lầm nếu người xem không đi sâu vào chi tiết.

Sự khác biệt giữa các chuẩn mực kế toán truyền thống và đặc thù vận hành của ngành tài sản số là nguyên nhân chính khiến việc đánh giá sức khỏe tài chính doanh nghiệp trở nên phức tạp. Những con số lãi hay lỗ trên báo cáo đôi khi không phản ánh đúng thực trạng dòng tiền hoặc hiệu quả hoạt động cốt lõi của doanh nghiệp.

Nghịch lý từ con số lãi lỗ “đã thực hiện”

Một ví dụ điển hình cho sự bất nhất này là Strategy Inc. (trước đây là MicroStrategy) trong báo cáo quý 2/2026. Trong hồ sơ công bố sớm ngày 6/7/2026, công ty dự kiến ghi nhận khoản lỗ 8,32 tỷ USD từ tài sản số, trong đó có 8,31 tỷ USD là lỗ chưa thực hiện và 900.000 USD là lỗ đã thực hiện. Tuy nhiên, đến khi công bố báo cáo chính thức vào ngày 30/7/2026, toàn bộ khoản lỗ 8,32 tỷ USD lại được gộp chung thành lỗ chưa thực hiện do quy ước làm tròn số.

Sự chênh lệch thực tế còn lớn hơn rất nhiều nếu nhìn vào các giao dịch cụ thể. Trong hai ngày 29 và 30/6, Strategy đã bán 1.363 bitcoin thu về 80,8 triệu USD, với mức giá trung bình 59.256 USD/BTC. Nếu so với mức giá mua trung bình 75.578 USD/BTC mà công ty công bố vào ngày 30/6, lượng bitcoin này có giá vốn khoảng 103 triệu USD. Điều này đồng nghĩa với việc công ty thực lỗ khoảng 22 triệu USD từ thương vụ này, nhưng con số lỗ “đã thực hiện” được báo cáo trong quý chỉ là 900.000 USD.

Sự khác biệt này xuất phát từ việc áp dụng chuẩn mực kế toán mới ASU 2023-08. Quy định này yêu cầu các tài sản mã hóa phải được ghi nhận theo giá trị hợp lý (fair value). Do tài sản liên tục được định giá lại theo thị trường cho đến ngày bán, chênh lệch giữa lần định giá gần nhất và giá bán thực tế thường rất nhỏ. Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Tài chính (FASB) chỉ yêu cầu các doanh nghiệp công bố giá vốn thực tế (cost-basis) trong các báo cáo thường niên thay vì báo cáo quý.

Sự nhập nhèm từ phương pháp tính giá vốn

Phương pháp tính giá vốn được doanh nghiệp lựa chọn (như FIFO, giá trung bình…) cũng tạo ra những tác động mạnh mẽ đến các con số trên báo cáo.

Ví dụ, Strategy đã bán 32 bitcoin trong khoảng thời gian từ ngày 26 đến 31/5 với mức giá trung bình 77.135 USD/BTC, cao hơn giá mua trung bình của toàn bộ danh mục khi đó là 75.699 USD/BTC. Nếu tính theo phương pháp giá trung bình, giao dịch này mang lại khoản lãi khoảng 46.000 USD. Tuy nhiên, trong cuộc họp báo cáo tài chính quý 2, ban quản trị tiết lộ giá vốn thực tế của riêng số bitcoin này lên tới 125.464 USD/BTC, nghĩa là họ phải chịu khoản lỗ thực tế khi chỉ thu về 2,5 triệu USD so với mức vốn 4 triệu USD.

Bên cạnh đó, khái niệm định giá theo giá trị hợp lý không được áp dụng đồng đều cho mọi loại tài sản số. Chuẩn mực mới chỉ áp dụng cho các tài sản vô hình, có tính hoán đổi (fungible), chạy trên sổ cái phân tán, được bảo mật bằng mật mã và không có quyền đòi hỏi pháp lý với bên thứ ba (như Bitcoin hay Ether). Trong khi đó, các tài sản như NFT hay stablecoin được bảo chứng bằng fiat vẫn phải áp dụng mô hình kế toán cũ (ghi nhận theo giá gốc trừ đi phần suy hao).

Mô hình vận hành của “gã khổng lồ” trữ Bitcoin

Strategy Inc. (NASDAQ: MSTR), được thành lập năm 1989 bởi Michael Saylor và Sanju Bansal, hiện là doanh nghiệp sở hữu lượng Bitcoin lớn nhất thế giới. Sau khi đổi tên từ MicroStrategy vào đầu năm 2025, công ty này đang nắm giữ tới 845.050 BTC tính đến cuối tháng 8/2026, chiếm khoảng 4% tổng nguồn cung Bitcoin tối đa.

Mặc dù vẫn duy trì mảng kinh doanh phần mềm phân tích doanh nghiệp ứng dụng AI với doanh thu hàng năm khoảng 477 triệu USD, hoạt động chính mang lại vị thế cho Strategy lại là việc phát hành nợ và cổ phiếu để huy động vốn, sau đó lập tức dùng số tiền này để mua Bitcoin trên thị trường giao ngay. Mô hình này giúp công ty liên tục gia tăng lượng Bitcoin nắm giữ trên mỗi cổ phần.

Các tin tức tài chính nổi bật khác

Thị trường tài sản số cũng ghi nhận nhiều chuyển động pháp lý và thể chế quan trọng:

Liên minh gồm 21 ngân hàng lớn trên thế giới, bao gồm những cái tên như Bank of America, Citi, Goldman Sachs, Deutsche Bank và UBS, vừa cam kết thành lập một công ty chung để phát hành một đồng stablecoin định giá bằng USD, dự kiến ra mắt vào nửa đầu năm 2027.

Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) đã đề xuất cập nhật các quy định đối với đại lý chuyển nhượng, nhằm chính thức công nhận blockchain là một phương thức ghi nhận các giao dịch chứng khoán. Đề xuất này hiện đang mở cổng lấy ý kiến đóng góp trong vòng 60 ngày.

Song song đó, nhóm các quốc gia G20 cũng đang lên kế hoạch thiết lập các quy định quản lý mới dành riêng cho thị trường tiền mã hóa và stablecoin.

Theo Coindesk