Trang chủ
Sàn giao dịch
Admin
Nếu hỏi hầu hết mọi người về cách xác định giá tiền mã hóa, họ sẽ mô tả giao dịch spot (giao dịch giao ngay): người mua và người bán gặp nhau trên một sàn giao dịch, và giao dịch gần nhất sẽ ấn định mức giá. Nhưng đó không phải là cách vận hành thực tế trong nhiều năm qua đối với Bitcoin, Ether và các thị trường tiền mã hóa nói chung.
Hợp đồng tương lai vĩnh cửu, hay còn gọi là perpetual swaps hoặc gọi tắt là “perps”, là các hợp đồng thân thiện với đòn bẩy và không có ngày đáo hạn. Hiện nay, chúng chiếm khoảng 93% tổng khối lượng hợp đồng tương lai crypto, với khối lượng giao dịch hàng ngày thường xuyên vượt qua thị trường spot bên dưới nó.
Một hợp đồng tương lai truyền thống có ngày thanh toán, thời điểm mà giá hợp đồng bị ép phải tiệm cận với giá spot của tài sản cơ sở (underlying). Nhưng hợp đồng vĩnh cửu không có ngày như vậy và có thể được nắm giữ vô thời hạn (bằng cách trả một chi phí gọi là ‘funding rate’, mức phí này thay đổi hàng ngày).
Nhiều nghiên cứu về cấu trúc thị trường đã đặt câu hỏi đâu là nơi “khám phá” giá Bitcoin đầu tiên, nghĩa là nơi thông tin mới thâm nhập thị trường trước khi xuất hiện ở bất kỳ nơi nào khác. Câu trả lời liên tục hướng về các công cụ phái sinh.
Một nghiên cứu trên Journal of Financial Markets của Carol Alexander và các đồng tác giả cho thấy, perpetual swaps trên các sàn không quản lý là công cụ mạnh mẽ nhất cho việc khám phá giá Bitcoin, trong khi các hợp đồng tương lai có quản lý và các sàn spot tại Hoa Kỳ thường phản ứng lại thay vì dẫn dắt những biến động đó.
Các công trình khác đã xác định thị trường perpetual của Binance là nguồn chính hình thành giá trên khắp hệ sinh thái crypto phân mảnh.
Tuy nhiên, bằng chứng vẫn chưa hoàn toàn thuyết phục, một số nghiên cứu cho thấy thị trường spot vẫn dẫn dắt ở các tần suất nhất định hoặc trong thời điểm căng thẳng. Nhưng xu hướng chung của các tài liệu trong vài năm qua đều cho thấy thị trường phái sinh mới là nơi định hình giá cả.
“Trong lịch sử, chúng ta đã thấy perps dẫn dắt chủ yếu trong các đợt tăng giá của thị trường gấu,” Julio Moreno, trưởng bộ phận nghiên cứu tại CryptoQuant, chia sẻ với CoinDesk. “Ví dụ, nhu cầu tăng đối với Bitcoin perps (các cột màu xanh trong biểu đồ) đã dẫn dắt các đợt tăng giá vào tháng 1 năm 2026 và tháng 4-5 năm 2026.”
“Trong những giai đoạn này, nhu cầu spot đang co lại, trong khi nhu cầu perps mở rộng, do đó thị trường hợp đồng tương lai vĩnh cửu đã dẫn dắt giá bất chấp nhu cầu trên thị trường spot đang giảm,” ông nói.
Điều này đưa chúng ta trở lại với funding rate. Vì hợp đồng vĩnh cửu không bao giờ tất toán, nên không có gì buộc giá của nó phải quay về mức spot giống như ngày đáo hạn của hợp đồng tương lai truyền thống. Thay vào đó, cứ sau vài giờ, bên nào đang chiếm ưu thế trong giao dịch sẽ phải trả phí cho bên còn lại.
Khi giá perp cao hơn giá spot, các trader nắm giữ vị thế long (đặt cược giá tăng) sẽ trả phí cho những người nắm giữ vị thế short (đặt cược giá giảm), điều này đẩy giá hợp đồng quay về sát giá tài sản cơ sở.
Funding rate vừa là “dây neo” giữ cho giá hợp đồng không tách biệt quá xa, vừa là chỉ báo tâm lý trực tiếp, đó là lý do tại sao một số trader theo dõi nó sát sao như theo dõi giá.
“Chúng tôi thực sự đã khảo sát hơn 100 trader của mình,” Hong Yea, đồng sáng lập nền tảng giao dịch onchain Grvt, chia sẻ với CoinDesk. “Những trader thực sự tin tưởng vào vị thế của họ muốn sự dự đoán được ở đó, chứ không phải thêm một điểm dữ liệu để diễn giải.”
“Nếu bạn đang giữ một vị thế có xu hướng trong nhiều tuần, funding không cho bạn biết điều gì mới về thị trường, nó chỉ đang làm bào mòn PnL (lợi nhuận/thua lỗ) của bạn trong khi chờ đợi nhận định của bạn đúng. Đó là cách thành thật nhất mà người dùng mô tả với chúng tôi, không phải kiểu: ‘thị trường đang cho tôi biết điều gì’,” Yea nói thêm.
Trường hợp SpaceX
Không có điều nào trong số này yêu cầu thị trường spot phải tồn tại. Và trong khoảng ba tuần vào tháng 5 và tháng 6, một trong những thị trường được theo dõi nhiều nhất trên thế giới là dành cho một công ty chưa từng phát hành cổ phiếu công khai, nhưng lại đang vận hành trên đường ray crypto.
SpaceX của Elon Musk đã định giá đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trị giá 75 tỷ USD ở mức 135 USD/cổ phiếu và bắt đầu giao dịch trên Nasdaq vào ngày 12 tháng 6. Từ rất lâu trước đó, các trader trên Binance, Coinbase, Hyperliquid và các sàn khác đã mua và bán mức độ tiếp cận với công ty này thông qua hợp đồng tương lai vĩnh cửu trước IPO (pre-IPO), hay các hợp đồng được cấu trúc để theo dõi định giá ngụ ý thay vì giá cổ phiếu thực tế.
Người tiên phong là Hyperliquid, một sàn giao dịch phái sinh onchain, nơi hợp đồng vĩnh cửu tổng hợp về SpaceX đã ra mắt vào ngày 18 tháng 5. Binance mở thị trường SpaceX của riêng mình vào ngày 21 tháng 5, Coinbase theo sau vào ngày 4 tháng 6, và BitMEX, Bitget, OKX sau đó cũng bổ sung các hợp đồng tương tự.
Điều đáng kinh ngạc là họ đã dự đoán chính xác thế nào tại thời điểm duy nhất mà sự chính xác đó có thể được kiểm chứng. Vào đêm trước khi SpaceX niêm yết, các hợp đồng perpetual trên Hyperliquid và Binance đã báo giá tương đương khoảng 170 USD/cổ phiếu, cao hơn nhiều so với mức 135 USD mà các nhà bảo lãnh phát hành đã thiết lập.
Ngày hôm sau, SPCX mở cửa, đạt mức cao trong phiên trên 176 USD và chốt phiên đầu tiên ở mức 161 USD, tăng 19%. Giá cổ phiếu niêm yết gần như khớp chính xác với những gì các hợp đồng perp đã phản ánh, và một thị trường bị chi phối bởi các nhà đầu tư cá nhân tìm kiếm đòn bẩy đã đọc vị nhu cầu ngày đầu tiên chính xác hơn cả những ngân hàng đã dành nhiều tháng để xây dựng mức giá chào bán.
Khoảng cách đó cũng chính là nơi kiếm tiền. Thị trường perpetual đã định giá SpaceX cao hơn nhiều so với giá IPO 135 USD, vì vậy các trader có thể mua hợp đồng trước khi niêm yết và đặt cược rằng hai mức giá sẽ gặp nhau. Mỗi hợp đồng này được xây dựng để tự động chuyển đổi sang giá cổ phiếu thực tế của SpaceX ngay thời điểm cổ phiếu bắt đầu giao dịch, vì vậy bất kỳ khoảng cách nào giữa hợp đồng perp và giá mở cửa cuối cùng sẽ tự động khép lại. Với việc IPO đã vượt mức đăng ký gấp bốn lần, hướng đi hiếm khi gây nghi ngờ, và cửa sổ trước khi niêm yết là nơi duy nhất để thực hiện giao dịch.
Sau đó, thực tế đã bắt kịp thị trường từng dự đoán nó. SPCX đã giảm hơn 40% so với đỉnh tháng 6, từ giá IPO 135 USD xuống còn khoảng 115 USD tại thời điểm viết bài.
Lý do là điều mà hợp đồng perp không bao giờ có thể định giá được — đó là nguồn cung. Chỉ một phần nhỏ cổ phiếu của SpaceX được bán tại IPO, và bắt đầu khoảng ngày 6 tháng 8, khoảng 900 triệu cổ phiếu bị khóa của các cổ đông nội bộ trở thành đủ điều kiện để bán.
Những gì SpaceX thể hiện một cách cực đoan chính là điều mà nghiên cứu cho rằng đã đúng trong giao dịch crypto thông thường — thị trường phái sinh ngày càng trở thành nơi khám phá giá. Thị trường spot sẽ theo sau.
Các hợp đồng perps rất xuất sắc trong việc định giá nhu cầu nhưng lại “mù” với nguồn cung, đây là điều đáng ghi nhớ mỗi khi một đợt tăng giá Bitcoin hoặc một đợt xả hàng bắt đầu từ funding rate trước khi nó lan đến thị trường spot.
Theo coindesk
